Khi Ai Cũng Biết Rằng Ai Cũng Biết - When Everyone Knows That Everyone Knows

Khi Ai Cũng Biết Rằng Ai Cũng Biết - When Everyone Knows That Everyone Knows

Tri thức chung và những bí ẩn về tiền bạc, quyền lực và đời sống

Điều gì khiến một quy ước xã hội tồn tại hàng trăm năm rồi bỗng nhiên sụp đổ chỉ sau một câu nói? Vì sao có những điều “ai cũng biết” nhưng không ai dám nói ra? Và tại sao lời nói gián tiếp, sự im lặng hay một ánh nhìn lại có thể mang sức nặng xã hội lớn hơn cả sự thật?

“Khi ai cũng biết rằng ai cũng biết” là một công trình khoa học nhận thức quan trọng của Steven Pinker, xoay quanh một khái niệm trung tâm nhưng có sức giải thích đặc biệt rộng: tri thức chung (common knowledge). Pinker cho thấy rằng nhiều hiện tượng cốt lõi của đời sống xã hội – từ ngôn ngữ, quy ước, quyền lực, tiền tệ cho đến né tránh, giả vờ hay tẩy chay – không được quyết định bởi ý định hay đạo đức cá nhân, mà bởi việc một thông tin có trở thành tri thức chung hay không.

Tri thức chung không đơn giản là “điều mà ai cũng biết”. Đó là trạng thái trong đó mọi người biết một điều, biết rằng người khác cũng biết, và biết rằng người khác biết rằng mình biết – một cấu trúc nhận thức mang tính đệ quy. Chính sự khác biệt này khiến một phát ngôn công khai, dù không cung cấp thông tin mới, vẫn có thể làm thay đổi trật tự xã hội.

Pinker mở đầu cuốn sách bằng câu chuyện Bộ quần áo mới của hoàng đế: đứa trẻ nói ra điều mà ai cũng đã thấy, nhưng chưa ai dám công khai. Lời nói ấy không tạo ra sự thật mới, mà biến một sự thật riêng lẻ thành tri thức chung, khiến toàn bộ trật tự giả vờ sụp đổ. Từ đây, Pinker đưa ra luận điểm xuyên suốt: xã hội không chỉ được cấu thành bởi sự thật, mà bởi trạng thái nhận thức chung về sự thật đó.

Một câu hỏi then chốt được đặt ra: làm thế nào con người, với năng lực nhận thức hữu hạn, có thể xử lý một khái niệm logic tưởng như đòi hỏi chuỗi suy luận vô hạn? Pinker chỉ ra rằng con người không suy luận hình thức, mà dựa vào một trực giác về tính công khai – cảm nhận rằng một điều gì đó đã “ở ngoài kia”, “ai cũng thấy”, “không thể chối cãi”. Chính trực giác này cho phép con người phối hợp hành vi hiệu quả trong xã hội phức tạp.

Từ nền tảng đó, cuốn sách mở rộng sang nhiều lĩnh vực:

- Lẽ thường và bất đồng, cho thấy vì sao những người lý trí, trung thực và có cùng thông tin không thể “đồng thuận về sự bất đồng” nếu tri thức chung đã hình thành.

- Hợp tác và phối hợp, phân biệt rõ giữa vấn đề đạo đức và vấn đề đồng bộ hành vi, qua đó giải thích sự hình thành và sụp đổ của các quy ước xã hội.

- Ngôn ngữ gián tiếp, nơi lời nói lấp lửng hay ẩn dụ được xem như công cụ để kiểm soát tri thức chung, tránh những hệ quả xã hội không mong muốn.

- Cảm xúc và tín hiệu xã hội, khi khóc, cười, đỏ mặt hay ánh nhìn trở thành phương tiện công khai hóa trạng thái nội tâm.

- Tẩy chay và quyền lực tập thể, được phân tích như một cơ chế phối hợp dựa trên việc biến một hành vi thành điều “không thể phủ nhận”.

Bố cục cuốn sách bao gồm:

Chương 1. Hoàng đế, con voi và chiếc bánh Matzo

Chương 2. Tri thức chung và lẽ thường

Chương 3. Trò chơi và thú vui

Chương 4. Đọc ý nghĩ của một người đọc ý nghĩ

Chương 5. Vấn đề quan hệ xã hội

Chương 6. Khóc, cười, đỏ mặt và những cái nhìn giận dữ

Chương 7. Những lời lấp lửng

Chương 8. Bản năng tẩy chay

Chương 9. Sự thật tuyệt đối và sự giả dối hợp lý

Dù có nền tảng học thuật vững chắc, “Khi ai cũng biết rằng ai cũng biết” được viết bằng giọng văn mạch lạc, nhiều ví dụ gần gũi, kết nối khoa học nhận thức với kinh tế học, ngôn ngữ học, xã hội học và triết học. Cuốn sách không chỉ giúp người đọc hiểu sâu hơn về cách xã hội vận hành, mà còn cung cấp một khung tư duy sắc bén để nhìn lại giao tiếp, quyền lực và sự thật trong đời sống hàng ngày.

Cuốn sách đặc biệt phù hợp với:

- Người quan tâm đến khoa học nhận thức, xã hội học, kinh tế học hành vi

- Những ai làm việc trong giáo dục, truyền thông, chính sách, nghiên cứu xã hội

- Độc giả muốn hiểu sâu hơn về cơ chế vô hình chi phối hành vi con người và trật tự xã hội

“Khi ai cũng biết rằng ai cũng biết” cho thấy: đôi khi, điều làm thay đổi xã hội không phải là sự thật mới – mà là khoảnh khắc một sự thật trở thành tri thức chung.

THÔNG TIN TÁC GIẢ:

Steven Pinker (sinh năm 1954)

Nhà tâm lý học thực nghiệm chuyên nghiên cứu về nhận thức thị giác, ngôn ngữ học tâm lý và các mối quan hệ xã hội. Steven Pinker là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, hai lần lọt vào vòng đề cử cuối cùng của Giải thưởng Pulitzer và đã nhận chín bằng tiến sĩ danh dự. Ông được xếp vào danh sách “100 trí thức nổi danh hàng đầu thế giới” do Foreign Policy bình chọn và “100 người có tầm ảnh hưởng nhất thế giới hiện đại” của Times. Ông thường xuyên viết bài cho New York Times, Guardian và nhiều báo, tạp chí lớn khác, đồng thời là tác giả của nhiều tác phẩm đặc sắc như The Language Instinct (Bản năng ngôn ngữ), How the Mind Works (Trí óc vận hành như thế nào?), The Blank Slate (Tâm trí và bản chất con người), The Better Angels of Our Nature (Những thiên thần tốt đẹp hơn trong bản chất của chúng ta), The Sense of Style (Cảm thức về phong cách) và Enlightenment Now (Khai sáng thời hiện đại).

Mua sách online tại Bookbuy.vn và nhận nhiều ưu đãi.